1. හැඳින්වීම
ඉස්ලාමයේ මූලික ඉගැන්වීම් හෝ නබි මුහම්මද් ﷺ තුමාණන්ගේ පවුල් ජීවිතයේ ප්රධාන අංග සම්බන්ධයෙන් මුස්ලිම්වරුන්ට සැලකිය යුතු සැකයක් ඇති කළ හැකි විවේචන ඉදිරිපත් කිරීමට අපොහොසත් වූ ඉස්ලාම් විරෝධී විචාරකයෝ, එතරම් ප්රසිද්ධ නොවූ සිදුවීම් කිහිපයක් කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇත. මෙය මුස්ලිම්වරුන්ගෙන් විද්වත් හා සවිස්තරාත්මක පිළිතුරු අපේක්ෂා කරන අතරම, ඉස්ලාම් විරෝධී ප්රචාරකයන්ගේ බලාපොරොත්තු බිඳ වැටී ඇති මට්ටමද හෙළි කරයි.
එවැනි කරුණක් වන්නේ නබිතුමාණන් ﷺ විසින් තම බිරිඳ වූ සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය දික්කසාද කළ බවටත්, පසුව ඔවුන් අතර ඇති වූ එකඟතාවක් පිළිබඳවත් පළවන චෝදනාවයි.
ඔවුන්ගේ චෝදනාව මෙසේය:
සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය නබිතුමාණන්ට සම්පූර්ණයෙන්ම විශ්වාසවන්තව සිටියද, ඇය වයෝවෘද්ධ වූ බැවින් නබිතුමාණන් ﷺ ඇයව දික්කසාද කළේය. එය අසාධාරණ ක්රියාවක් වූ අතර, බහු විවාහයේදී බිරිඳන් අතර සාධාරණත්වය පවත්වා ගත යුතු බව සඳහන් කරන අල් කුර්ආනයේ උපදෙස් (සූරා අන්-නිසා 4:3) උල්ලංඝනය කිරීමක් බව ඔවුහු ප්රකාශ කරති.
මෙම ලිපියේ අරමුණ වන්නේ මෙම සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් ඇති සියලු සාක්ෂි විමර්ශනය කිරීමත්, ඒවා විශ්ලේෂණය කිරීමත්, එම සිදුවීමේ සැබෑ ස්වභාවය කුමක්දැයි පැහැදිලි කිරීමත් ය.
2. නබිතුමාණන් ﷺ සැබවින්ම සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමියව දික්කසාද කළාද?
මෙම කරුණ සම්බන්ධයෙන් ලැබෙන වාර්තා එකිනෙකට වෙනස් වේ. නබිතුමාණන් ﷺ සැබවින්ම සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමියව දික්කසාද කළ බව පැහැදිලිව සඳහන් කරන ශක්තිමත් (සහීහ්) සාක්ෂි බොහෝමයක් නොමැත. බොහෝ විශ්වාසදායක වාර්තාවලින් පෙනී යන්නේ, ඇය නබිතුමාණන් ﷺ තමන්ව දික්කසාද කරනු ඇතැයි බිය වූ බව පමණි.
عن ابن عباس، قال: “خشيت سودة أن يطلقها النبي صلى الله عليه وسلم، فقالت: لا تطلقني وأمسكني، واجعل يومي لعائشة، ففعل، فنزلت: {فلا جناح عليهما أن يصلحا بينهما صلحا والصلح خير}…”
ඉබ්නු අබ්බාස් (රළියල්ලාහු අන්හුමා) මෙසේ පවසයි:
“සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) නබිතුමාණන් ﷺ තමන්ව දික්කසාද කරනු ඇතැයි බිය වූවාය. එවිට ඇය මෙසේ පැවසුවාය: ‘මා දික්කසාද නොකරන්න. මා ඔබගේ භාරයේම තබාගන්න. මගේ වාරය ආයිෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) වෙත ලබා දෙන්න.’ නබිතුමාණන් ﷺ එයට එකඟ වූහ. එවිට අල්ලාහ් පහත අල් කුර්ආන් වැකිය පහළ කළේය. {فلا جناح عليهما أن يصلحا بينهما صلحا والصلح خير} “ඔවුන් දෙදෙනා අතර සාමකාමී එකඟතාවක් ඇති කරගන්නේ නම්, ඔවුන් දෙදෙනාට කිසිදු වරදක් නොමැත. එවැනි සම්මුතිය වඩා යහපත්ය.” (සූරා අන්-නිසා: 128) ඉන්පසු ඔවුන් එකඟ වන ඕනෑම සම්මුතියක් වලංගු වේ.” [1]
කෙසේ වෙතත්, මුර්සල් (Mursal) ගණයට අයත් (සම්පූර්ණ සම්ප්රේෂණ දාමයක් නොමැති) වාර්තා කිහිපයක සඳහන් වන්නේ නබිතුමාණන් ﷺ සැබවින්ම සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමියව දික්කසාද කළ බවයි. එවැනි වාර්තාවක මෙසේ සඳහන් වේ.
අල්-කාසිම් ඉබ්නු අබී බස්සා (රළියල්ලාහු අන්හු) මෙසේ වාර්තා කරයි.
නබිතුමාණන් ﷺ සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) වෙත දික්කසාදය පිළිබඳ පණිවිඩයක් යැවූහ. එය ඇසූ සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා), ආයිෂා (රළියල්ලාහු අන්හා)ගේ නිවස දෙසට යන මාර්ගයේ වාඩි වූවාය. නබිතුමාණන් ﷺ පැමිණි විට ඇය මෙසේ පැවසුවාය. “අල්ලාහ්ගේ නාමයෙන් මම ඔබගෙන් අයදිනවා. ඔබ වෙත තම ග්රන්ථය පහළ කළ, ඔබව මනුෂ්යයන් අතරින් තෝරාගත් අල්ලාහ්ගේ නාමයෙන් මම ඔබගෙන් විමසමි. ඔබ මා දික්කසාද කළේ ඇයි? මා විසින් ඔබ කෝපයට පත් වන යම් වරදක් සිදු කළේද?” නබිතුමාණන් ﷺ පිළිතුරු දුන්නේ, “නැත.” එවිට ඇය නැවත මෙසේ පැවසුවාය. “එසේ නම්, මා නැවත ඔබගේ භාරයට ගන්න. මම දැන් වයෝවෘද්ධ වී සිටිමි. මට පුරුෂයන් පිළිබඳ ආශාවක් නොමැත. නමුත්, විනිශ්චය දිනයේදී ඔබගේ භාර්යාවන් අතරින් කෙනෙකු ලෙස නැගිටුවනු ලැබීමට මම කැමැත්තෙමි.” එවිට නබිතුමාණන් ﷺ ඇය නැවත තම භාර්යාව ලෙස භාරගත්හ. ඉන් අනතුරුව සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) මෙසේ පැවසුවාය. “මාගේ දිවා සහ රාත්රී වාරය, අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන්ගේ ප්රියතම භාර්යාව වූ ආයිෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) වෙත පිරිනමමි.” [2]
ඉහත සඳහන් වාර්තාවලට අමතරව, වෙනත් සම්ප්රේෂණ මාර්ග (Chains of Narration) ඔස්සේ ද මෙම සිද්ධිය වාර්තා වී ඇත. එම වාර්තා එකිනෙක සමඟ සම්බන්ධ කර විමර්ශනය කළ ෂෙයික් මුහම්මද් නාසිරුද්දීන් අල්–අල්බානි (රහ්.) මෙසේ සඳහන් කරයි.
ولعل هذه الطرق يتقوى أصل القصة بها وهى تطليقه صلى الله عليه وسلم لسودة ومراجعته إياها
“මෙම විවිධ සම්ප්රේෂණ මාර්ග එකිනෙක ශක්තිමත් කරන බැවින්, නබිතුමාණන් ﷺ සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) දික්කසාද කර, පසුව නැවත ඇය භාරගත් බවට ඇති සිද්ධියේ මූලික සත්යතාව තහවුරු වන බව පෙනේ.” [4]
මෙම වාර්තා අතර පෙනෙන වෙනස්කම් සමාධානය කරමින්, ප්රසිද්ධ හදීස් විද්වතෙකු වූ අලී ඉබ්නු සුල්තාන් අල්–කාරි (රහිමහුල්ලාහ්) වැදගත් පැහැදිලි කිරීමක් ඉදිරිපත් කරයි.
ඔහුට අනුව, මුලින්ම නබිතුමාණන් ﷺ රජ්ඊ තලාක් (طلاق رجعي) — එනම් නැවත භාරගත හැකි දික්කසාදයක් — ප්රකාශ කළහ. මෙවැනි දික්කසාදයක් ප්රකාශ කිරීමෙන් පමණක් විවාහය අවසන් නොවේ. බිරිඳගේ ඉද්දා (عدة) කාලය තුළ සැමියාට ඇය නැවත භාරගැනීමේ අයිතිය තිබේ. සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) බිය වූයේ, එම ඉද්දා කාලය අවසන් වුවහොත් තමන් නබිතුමාණන් ﷺගෙන් ස්ථිරව වෙන්වනු ඇති බවයි. එබැවින් ඇය නබිතුමාණන් ﷺ හමුවී පෙර සඳහන් කළ සංවාදය සිදු කළාය. ඉන් අනතුරුව නබිතුමාණන් ﷺ එම දික්කසාදය අවලංගු කර ඇය නැවත තම භාර්යාව ලෙස භාරගත්හ. ඉන් පසු සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) මෙසේ පැවසුවාය. “මම වයෝවෘද්ධ වී සිටිමි. මට දාම්පත් සබඳතාව පිළිබඳ අවශ්යතාවක් නැත. එබැවින් මගේ රාත්රී වාරය ආයිෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) වෙත ලබා දෙමි.” [5]
මෙම පැහැදිලි කිරීමෙන් ඉතා වැදගත් කරුණක් තහවුරු වේ.
සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තම රාත්රී වාරය ආයිෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) වෙත ලබා දුන්නේ, නබිතුමාණන් ﷺ ඇය නැවත භාරගැනීමෙන් පසුවය.
එනම්,
- මුලින් දික්කසාදය (හෝ දික්කසාදයේ ප්රකාශය),
- ඉන්පසු සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා)ගේ ඉල්ලීම,
- පසුව නබිතුමාණන් ﷺ විසින් නැවත භාරගැනීම,
- අවසානයේ ඇයගේ කැමැත්තෙන් තම වාරය ආයිෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) වෙත පවරා දීම, යන අනුපිළිවෙළ අනුව මෙම සිදුවීම සිදුව ඇති බව පෙනේ.
මෙම සිදුවීම් අනුපිළිවෙළ නිවැරදිව අවබෝධ කර ගැනීම ඉතා වැදගත්ය. එසේ නොමැතිව මෙම සිද්ධිය පිළිබඳ වැරදි නිගමනවලට පැමිණිය හැකිය.
3. සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) දික්කසාද කිරීමට හේතුව කුමක්ද?
සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) දික්කසාද කිරීමට හේතුව කුමක්දැයි පැහැදිලිව සඳහන් කරන සහීහ් (විශ්වාසදායක) හදීසයක් කිසිවක් නොමැත.
ඒ හේතුවෙන්, මෙම ප්රශ්නයට පිළිතුරක් සොයා ගැනීම සඳහා විවිධ සාක්ෂි, ඓතිහාසික කරුණු සහ විද්වතුන්ගේ විශ්ලේෂණයන් සලකා බැලිය යුතුය.
මුෆ්ති මුහම්මද් තකී උස්මානි තුමාගේ විග්රහය
මෙම කරුණ සම්බන්ධයෙන් මුෆ්ති මුහම්මද් තකී උස්මානි (හෆිසහුල්ලාහ්) ඉතා ගැඹුරු හා සංගත පැහැදිලි කිරීමක් ඉදිරිපත් කරයි.
ඔහු මෙසේ සඳහන් කරයි.
وأما الحكمة في طلاقه صلى الله عليه وسلم إياها، مع كونها أقدم نسائه صحبة، فالذي يظهر لهذا العبد الضعيف أنه صلى الله عليه وسلم لم يكن يريد أن يفارقها رأساً، ولكنه صلى الله عليه وسلم بُعِثَ معلماً للكتاب مفسراً له، ولو لم يطلِّق أحداً من نسائه بقيت أحكام الطلاق خالية عن أسوته الحسنة، فطلقها صلى الله عليه وسلم، ثم راجعها، لتتبين سنته في الطلاق والرجعة كما تبينت في سائر نواحي الحياة، وليعلم تفسير قول الله عز وجل:
{وَإِنِ امْرَأَةٌ خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا}
وإلا فلا يتصور من مثله صلى الله عليه وسلم أن يفارق زوجته طالت صحبته معها لمحض كبر سنها.
“නබිතුමාණන් ﷺ තම භාර්යාවන් අතර දීර්ඝතම කාලයක් තමන් සමඟ ජීවත් වූ සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) දික්කසාද කළේ මන්ද යන්න පිළිබඳ මගේ අදහස නම්, නබිතුමාණන් ﷺ ඇයගෙන් සැබවින්ම වෙන්වීමට අදහස් කළේ නැති බවයි. නමුත්, නබිතුමාණන් ﷺ අල්ලාහ්ගේ ග්රන්ථය ඉගැන්වීමටත් එහි නීති ප්රායෝගිකව පැහැදිලි කිරීමටත් යවන ලදහ. එතුමා කිසිදු භාර්යාවක් කිසිදා දික්කසාද නොකළේ නම්, දික්කසාදය හා නැවත භාරගැනීම (රජ්අහ්) සම්බන්ධ ඉස්ලාමීය නීති, එතුමාගේ ආදර්ශමත් ජීවිතය තුළ ප්රායෝගික ආදර්ශයක් නොලැබෙනු ඇත. එබැවින්, නබිතුමාණන් ﷺ දික්කසාදය ප්රකාශ කළහ. ඉන් අනතුරුව නැවත ඇය භාරගත්හ. එමගින් දික්කසාදය හා රජ්අහ් සම්බන්ධ සුන්නාව මුස්ලිම් සමාජයට ප්රායෝගිකව ඉගැන්වූහ. එසේම, අල්ලාහ්ගේ මෙම ප්රකාශයේ සැබෑ අර්ථයද ජනතාවට පැහැදිලි විය.
{وَإِنِ امْرَأَةٌ خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا}
“කිසියම් කාන්තාවක් තම ස්වාමිපුරුෂයාගෙන් නොසලකා හැරීමක් හෝ වෙන්වීමක් ගැන බිය වන්නේ නම්, ඔවුන් දෙදෙනා අතර එකඟතාවකට පැමිණීමේ කිසිදු වරදක් නැත.”
එසේ නොවුවහොත්, නබිතුමාණන් ﷺ වැනි උතුම් පුද්ගලයෙකු, වසර ගණනාවක් තමන් සමඟ ජීවත් වූ භාර්යාවක්, ඇය වයෝවෘද්ධ වූ බව පමණක් හේතුවෙන් අත්හැර දමනු ඇතැයි සිතීම කිසිසේත්ම පිළිගත නොහැක.” [6]
බුද්ධිමය විශ්ලේෂණයක්
මෙය හුදෙක් මුස්ලිම්වරයෙකුගේ ආගමික විශ්වාසයක් පමණක් නොවේ.
සාමාන්ය බුද්ධිමය විශ්ලේෂණයද මෙම අදහසට සහාය දක්වයි.
සාමාන්යයෙන්, දික්කසාදයකට හේතු විය හැකි ප්රධාන කරුණු තුනක් ඇත.
- බිරිඳ කෙරෙහි ඇති ආකර්ෂණය නැති වීම.
- මූල්යමය දුෂ්කරතා.
- වෙනත් කාන්තාවක් විවාහ කර ගැනීමේ අවශ්යතාවය.
දැන්, මෙම සිද්ධිය මෙම හේතු තුනට සාපේක්ෂව විමසා බලමු.
1. වයස නිසා ආකර්ෂණය අඩුවීම
සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමියගේ වයස වැඩිවීම නිසා නබිතුමාණන් ﷺ ඇය දික්කසාද කළේ යැයි පැවසීම තාර්කික නොවේ. මන්ද, නබිතුමාණන් ﷺ ඇය විවාහ කරගත් අවස්ථාවේද ඇය දැනටමත් වයෝවෘද්ධ කාන්තාවක් වූවාය. එබැවින්, පසුකාලීනව ඇයගේ වයස පමණක් දික්කසාදයට හේතුවක් වූ බව පිළිගැනීම අසාධාරණය.
2. මූල්යමය අපහසුතා
නබිතුමාණන් ﷺ සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) දික්කසාද කිරීමට තරම් බරපතළ මූල්ය ගැටලුවකට මුහුණ දුන් බවට කිසිදු සාක්ෂියක් නොමැත. [7] එබැවින් මෙයද හේතුවක් විය නොහැක.
3. වෙනත් විවාහයක් සඳහා
තවත් කාන්තාවක් විවාහ කර ගැනීම සඳහා නබිතුමාණන් ﷺ තම භාර්යාවන්ගෙන් කෙනෙකු දික්කසාද කළ යුතු අවශ්යතාවක් කිසිවිටෙකත් නොතිබුණි. ඊට අමතරව, මෙම සිද්ධියෙන් පසුව නබිතුමාණන් ﷺ කිසිදු නව විවාහයක් සිදු නොකළහ. එබැවින් මෙම හේතුවද සම්පූර්ණයෙන්ම බැහැර වේ.
මෙම සියලු කරුණු සැලකිල්ලට ගත් විට, සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) දික්කසාද කිරීම සඳහා සාමාන්යයෙන් අපේක්ෂා කළ හැකි කිසිදු හේතුවක් නොතිබූ බව පැහැදිලි වේ. එපමණක් නොව, කිසිදු විශ්වාසදායක වාර්තාවකද එවැනි හේතුවක් සඳහන් නොවේ.
එබැවින්, මෙම සිද්ධියේ ප්රධාන අරමුණ වූයේ දික්කසාදය, නැවත භාරගැනීම (රජ්අහ්) සහ අඹුසැමියන් අතර සාමකාමී එකඟතාව (සුල්හ්) සම්බන්ධ ඉස්ලාමීය නීති ප්රායෝගිකව මුස්ලිම් සමාජයට ඉගැන්වීම බවට ඇති අදහස තවදුරටත් ශක්තිමත් වේ. තවද, අල්–කාසිම් ඉබ්නු අබී බස්සාගේ වාර්තාවෙන්ද පැහැදිලි වන්නේ, නබිතුමාණන් ﷺ සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) කෙරෙහි කිසිදු අමනාපයක් හෝ ද්වේෂයක් නොතිබූ බවයි.
කෙසේ වෙතත්, මෙහිදී යමෙකු මෙසේ ප්රශ්න කළ හැකිය.
“හෆ්සා (රළියල්ලාහු අන්හා) සම්බන්ධයෙන්ද නබිතුමාණන් ﷺ දික්කසාදයක් ප්රකාශ කර පසුව නැවත භාරගත් බව සඳහන් නොවේද?”
මෙයට පිළිතුර නම්,
සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) සම්බන්ධ සිද්ධිය හිජ්රි 8 වසරේ සිදුව ඇති අතර,[8]
හෆ්සා (රළියල්ලාහු අන්හා) සම්බන්ධ සිද්ධිය හිජ්රි 9 වසරේ සිදුව ඇත.[9]
එබැවින්, දික්කසාදය හා රජ්අහ් පිළිබඳ මුස්ලිම් සමාජයට ප්රායෝගික පාඩමක් ඉගැන්වූ පළමු අවස්ථාව වූයේ සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) සම්බන්ධ මෙම සිද්ධිය බව පැහැදිලි වේ.
4. සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) වයෝවෘද්ධ වූ නිසා නබිතුමාණන් ﷺ ඇය දික්කසාද කළ බව පවසන වාර්තාව
කෙසේ වෙතත්, සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමියගේ වයස වැඩිවීම නිසා නබිතුමාණන් ﷺ ඇය දික්කසාද කිරීමට අදහස් කළ බව සඳහන් කරන වාර්තාවක් ද පවතී.
ඉබ්නු සඅද් (රහ්.) (මියගියේ හිජ්රි 230) තම ගුරුවරයා වූ අල්–වාකිදීගේ මාර්ගයෙන්, ආයිෂා (රළියල්ලාහු අන්හා)ගෙන් පහත වාර්තාව සඳහන් කරයි.
عن عائشة قالت: كانت سودة بنت زمعة قد أسنت. وكان رسول الله صلى الله عليه وسلم لا يستكثر منها وقد علمت مكاني من رسول الله صلى الله عليه وسلم وأنه يستكثر مني، فخافت أن يفارقها وضنت بمكانها عنده فقالت: يا رسول الله يومي الذي يصيبني لعائشة وأنت منه في حل، فقبله النبي صلى الله عليه وسلم، وفي ذلك نزلت: {وإن امرأة خافت من بعلها نشوزا أو إعراضا} [النساء: 128]
ආයිෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) මෙසේ පවසන්නීය.
“සව්දා බින්ත් සම්අහ (රළියල්ලාහු අන්හා) වයෝවෘද්ධ වූවාය. එවිට අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් ﷺ ඇය වෙත පෙර මෙන් නිතර නොපැමිණිහ. මා කෙරෙහි නබිතුමාණන් ﷺට තිබූ විශේෂ ආදරය හා සැලකිල්ල පිළිබඳව සව්දා දැන සිටියාය. ඒ නිසා නබිතුමාණන් ﷺ තමන්ගෙන් වෙන්වනු ඇතැයි ඇය බිය වූවාය. එවිට ඇය මෙසේ පැවසුවාය: ‘අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෙනි! මගේ වාරය ආයිෂාට ලබා දෙමි. එහිදී ඔබට කිසිදු වගකීමක් නොමැත.‘ නබිතුමාණන් ﷺ එය පිළිගත්හ. එම අවස්ථාව පිළිබඳවම අල්ලාහ් මෙම ආයතය පහළ කළේය.
{وإن امرأة خافت من بعلها نشوزا أو إعراضا}” [10]
මෙම වාර්තාව දුර්වල වන්නේ ඇයි?
බැලූ බැල්මට මෙම වාර්තාවෙන් පෙනී යන්නේ නබිතුමාණන් ﷺ සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) වෙත තිබූ සැලකිල්ල අඩු වූයේ ඇය වයෝවෘද්ධ වූ නිසා බවයි.
නමුත්, හදීස් විද්වතුන්ගේ විග්රහයට අනුව මෙම වාර්තාව ඉතා දුර්වල (ضعيف جداً) වාර්තාවකි.
හේතුව
මෙම සම්ප්රේෂණ දාමයේ අල්–වාකිදී (الواقدي) නම් රාවියා සිටී.
හදීස් විද්වතුන්ගේ එකඟ අදහස වන්නේ, අල්–වාකිදී අතිශයින් දුර්වල රාවියෙකු බවයි. ඔහුගේ වාර්තා විශ්වාසදායක සාක්ෂියක් ලෙස පිළිගත නොහැක. [11]
එබැවින්, මෙම වාර්තාව මත පදනම් වී නබිතුමාණන් ﷺගේ චරිතය විනිශ්චය කිරීම විද්වත් ක්රමවේදයට පටහැනිය.
මෙම වාර්තාව සහීහ් හදීසවලටද පටහැනිය
මෙම වාර්තාව දුර්වල වීම පමණක් නොව, සහීහ් හදීස්වල සඳහන් කරුණු සමඟද සෘජුවම ගැටේ.
ආයිෂා (රළියල්ලාහු අන්හා)ගෙන් උර්වහ් (රහ්.) මාර්ගයෙන් වාර්තා වන සහීහ් හදීසයක මෙසේ සඳහන් වේ.
عن عروة، قال: قالت عائشة: «يا ابن أختي كان رسول الله صلى الله عليه وسلم لا يفضل بعضنا على بعض في القسم، من مكثه عندنا، وكان قل يوم إلا وهو يطوف علينا جميعا، فيدنو من كل امرأة من غير مسيس، حتى يبلغ إلى التي هو يومها فيبيت عندها…»
සිංහල පරිවර්තනය
ආයිෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) තම සහෝදරියගේ පුත් උර්වාහ්ට මෙසේ පැවසුවාය. “මාගේ පුතනුවණි! අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් ﷺ අප අතර කිසිවෙකුටත් අසාධාරණ ලෙස විශේෂත්වයක් නොදුන්හ. එතුමා අප සමඟ ගත කළ කාලය සම්බන්ධයෙන් සෑම භාර්යාවක්ම සමාන ලෙස සැලකූහ. කිසිදු දිනක් ගත වූයේ නැත, එතුමා අප සියලු දෙනාගේ නිවෙස් වෙත නොපැමිණි දිනයක් ලෙස. එතුමා සෑම භාර්යාවක්ම හමුවී, ඇය වෙත ළං වී (සෙනෙහස දැක්වූහ), නමුත් දාම්පත් සම්බන්ධතාවයක නොයෙදුණහ. අවසානයේ එදින වාරය හිමි භාර්යාවගේ නිවසේ රාත්රිය ගත කළහ.” ඉන්පසු ආයිෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) මෙසේ කියයි. “සව්දා බින්ත් සම්අහ (රළියල්ලාහු අන්හා) වයෝවෘද්ධ වූ විට, නබිතුමාණන් ﷺ තමන්ගෙන් වෙන්වනු ඇතැයි බිය වූවාය. එබැවින් ඇය මෙසේ පැවසුවාය. ‘අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෙනි! මගේ වාරය ආයිෂාට ලබා දෙමි.‘ නබිතුමාණන් ﷺ එය පිළිගත්හ. අපි විශ්වාස කළේ, අල්ලාහ්ගේ මෙම ආයතය, ඇය සහ ඇය වැනි කාන්තාවන් පිළිබඳව පහළ වූ බවයි.
{وإن امرأة خافت من بعلها نشوزا}” [12]
මෙම සහීහ් හදීසයෙන් පැහැදිලි වන කරුණු
මෙම සහීහ් හදීසය ඉතා වැදගත් කරුණු කිහිපයක් තහවුරු කරයි.
පළමුව, සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තම වාරය අත්හැරීමට පෙරද නබිතුමාණන් ﷺ සියලු භාර්යාවන් අතර සමානාත්මතාවය පවත්වාගෙන ගියහ.
දෙවනුව, එතුමා සෑම දිනකම සියලු භාර්යාවන්ගේ නිවෙස් වෙත ගොස් ඔවුන්ගේ සුවදුක් විමසා බැලූහ.
තෙවනුව, සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) වෙත තිබූ සැලකිල්ල අඩු කළ බවට මෙම හදීසයේ කිසිදු සඳහනක් නොමැත.
නිගමනය
එබැවින්, ඉබ්නු සඅද් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමාගේ වාර්තාව,
- අල්–වාකිදී නම් දුර්වල රාවිවරයා නිසා විශ්වාසදායක නොවේ.
- එය සහීහ් හදීස්වලටද පටහැනිය.
එම නිසා, “නබිතුමාණන් ﷺ සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) වයෝවෘද්ධ වූ නිසා නොසලකා හැරියා“ යන චෝදනාවට මෙම වාර්තාව කිසිසේත් සාක්ෂියක් විය නොහැක.
5. සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමියව තෝරාගත්තේ ඇයි?
සියලුම විවේචනවලට පිළිතුරු ලැබුණු පසුවත්, විවේචකයන් තවත් ප්රශ්නයක් ඉදිරිපත් කළ හැකිය. එනම්, “මෙහි අරමුණ සමාජයට ප්රායෝගික පාඩම් ලබාදීම නම්, ඒ සඳහා තෝරාගනු ලැබුවේ වයෝවෘද්ධ සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය පමණක් ඇයි?” යන්නයි.
මෙයට පිළිතුර ඉතා සරලය. සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය වයසින් ඉදිරියට ගොස් සිටි අතර, පුරුෂයන් කෙරෙහි ඇති ආකර්ෂණය හෝ විවාහ ජීවිතයේ සමීප අවශ්යතා පිළිබඳව ඇය තුළ විශේෂ කැමැත්තක් නොතිබුණි. මෙම තත්ත්වය නබි මුහම්මද් ﷺ තුමාට ඇය එවැනි තීරණයක් ප්රකාශ කිරීමට පෙර සිටම දැන සිටිය යුතුය. මන්ද මෙවැනි වෙනස්කම් හදිසියේ ඇති නොවන බැවිනි.
නබි ﷺ තුමා තම අනෙකුත් බිරියක තෝරාගත්තේ නම්, ඇය තම අයිතියෙන් කොටසක් අත්හැරීමට සිදුවනු ඇත. එහෙත් එය ඇයගේ අවශ්යතාවයක් නොමැතිව ස්වාධීනව හා සතුටින් සිදු කළ දෙයක් නොවනු ඇත. එබැවින් සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය තෝරාගැනීම ඉතා සුදුසු තීරණයක් විය.
6. නබි ﷺ තුමා සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය වෙත පැමිණීම හා ආදරයෙන් සැලකීම දිගටම සිදු කළහ.
මේ සියල්ල තිබියදීත්, නබි මුහම්මද් ﷺ තුමා සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය වෙත පැමිණීම නතර නොකළහ. ඇය තම රාත්රී වාරය ආයිෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය වෙත පරිත්යාග කළද, එම රාත්රිය ආයිෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) සමඟ ගත කළහ.
ඉහත සඳහන් උර්වා (රහ්මතුල්ලාහි අලයිහි) ගේ වාර්තාව අනුව, නබි ﷺ තුමා දිනපතාම සියලුම බිරියන් වෙත පැමිණ, ඔවුන් සමඟ කාලය ගත කළ අතර, රාත්රී කාලය ඔවුන්ගේ වාර අනුව බෙදා ගත්හ.
සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය තම රාත්රී වාරය සමීප සම්බන්ධතාවයක අවශ්යතාවයක් නොමැති බව පවසමින් අත්හැරියද, නබි ﷺ තුමා ඇය කෙරෙහි දැක්වූ සැලකිල්ල, ආදරය සහ ඇය සමඟ ගත කළ කාලය කිසිවිටෙක නතර නොකළහ.
කලින් සඳහන් කළ පරිදි, සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය සම්බන්ධ මෙම සිදුවීම සිදුවූයේ හිජ්රි 8 වන වර්ෂයේදීය. නමුත් හිජ්රි 9 වන වර්ෂයේ සිදු වූ මී පැණි සම්බන්ධ සිදුවීමේ වාර්තාවලින්ද, නබි ﷺ තුමා අනෙකුත් බිරියන් වෙත පැමිණි ආකාරයෙන්ම සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය වෙතද දිනපතා පැමිණි බවට සාක්ෂි ලැබේ.
ආයිෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) මෙසේ වාර්තා කරයි:
كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يحب الحلواء، ويحب العسل، وكان إذا صلى العصر أجاز على نسائه فيدنو منهن، فدخل على حفصة، فاحتبس عندها أكثر مما كان يحتبس…
“අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් ﷺ මිහිරි ආහාරවලටත් මී පැණිවලටත් කැමති වූහ. එතුමා අසර් සලාතය ඉටු කළ පසු තම බිරියන් වෙත ගොස් ඔවුන් සමීපයට පැමිණෙන්නට පුරුදුව සිටියහ. එක් අවස්ථාවක එතුමා හෆ්සා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය වෙත ගොස්, සාමාන්යයෙන් ගත කරන කාලයට වඩා වැඩි කාලයක් එහි රැඳී සිටියහ…”
(මෙම හදීසයේ ඉතිරි කොටසෙහි සඳහන් වන්නේ හෆ්සා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය වෙත ලැබුණු මී පැණි පිළිබඳ සිදුවීම සහ අනෙකුත් බිරියන් සමඟ ඇති වූ සිද්ධියයි.)
මෙම හදීසය පැහැදිලි කරමින් ඉබ්නු හජර් (මරණය: හිජ්රි 852) මෙසේ සඳහන් කරයි:
وفيه أن عماد القسم الليل وأن النهار يجوز الاجتماع فيه بالجميع لكن بشرط أن لا تقع المجامعة إلا مع التي هو في نوبتها … وفيه استعمال الكنايات فيما يستحيا من ذكره لقوله في الحديث فيدنو منهن والمراد فيقبل ونحو ذلك ويحقق ذلك قول عائشة لسودة إذا دخل عليك فإنه سيدنو منك فقولي له إني أجد كذا وهذا إنما يتحقق بقرب الفم من الأنف
“මෙම හදීසයෙන් පැහැදිලි වන්නේ බිරියන් අතර කාලය බෙදාදීමේ මූලික පදනම රාත්රී කාලය බවයි. දිවා කාලයේදී සියලුම බිරියන් වෙත යාමට අවසර ඇත. නමුත් සමීප සම්බන්ධතාවය සිදු විය යුත්තේ එම රාත්රී වාරය හිමි බිරිඳ සමඟ පමණි.
තවද, මෙම වාර්තාව තුළ ලැජ්ජාවට හේතු වන කරුණු සෘජුව සඳහන් නොකර උපමා සහිත වචන භාවිතා කිරීම දක්නට ලැබේ. හදීසයේ සඳහන් فيدنو منهن (ඔවුන් වෙත සමීප වීම) යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ සිපගැනීම හා එවැනි ආදරණීය හැසිරීම්ය. මෙය ආයිෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය වෙත පැවසූ වචනවලින්ද තහවුරු වේ: ‘ඔහු ඔබ වෙත පැමිණි විට ඔබ සමීප වීමක් සිදුවනු ඇත…’ යනුවෙන් ඇය පැවසුවාය. මන්ද යම් සුවඳක් හෝ ගඳක් දැනෙන්නේ මුඛය නාසයට සමීප වූ විටය.”
එබැවින් මෙම හදීසයෙන් කරුණු දෙකක් තහවුරු වේ:
පළමුව: සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය සමීප සම්බන්ධතාවය සඳහා වූ තම රාත්රී වාරය ආයිෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) වෙත ලබා දුන්නද, නබි ﷺ තුමා අනෙකුත් බිරියන් මෙන්ම ඇය වෙතද දිනපතා පැමිණ ඇය සමඟ කාලය ගත කළහ.
දෙවනුව: සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය සමඟ රාත්රී වාරය නොතිබුණද, නබි ﷺ තුමා ඇය කෙරෙහි වූ ආදරය හා සෙනෙහස අත්හැර නොදැමූ අතර, ඇය වෙත සමීප වී ආදරයෙන් සැලකීම මගින් තම හැඟීම් ප්රකාශ කළහ.
7. සාරාංශය සහ නිගමනය
- නබි මුහම්මද් ﷺ තුමා සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය සමඟ විවාහ වූ අවස්ථාවේදී ඇය දැනටමත් වයසින් ඉදිරියට ගොස් සිටියාය.
- නබි ﷺ තුමාගේ සාමාන්ය පුරුද්ද වූයේ තම සියලුම බිරියන් වෙත දිනපතා පැමිණීමයි. සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) ද මෙම සාමාන්ය ක්රමයට ව්යතිරේකයක් නොවීය.
- නබි ﷺ තුමා සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය වෙත තාවකාලිකව අවලංගු කළ හැකි දික්කසාදයක් (طلاق رجعي) ප්රකාශ කළේ, එම කරුණ සම්බන්ධයෙන් සමාජයට ප්රායෝගික මාර්ගෝපදේශයක් ලබා දීම සඳහා පමණි.
- පසුව භාග්යවත් නබි ﷺ තුමා සහ සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) අතර සිදු වූ සංවාදයක ප්රතිඵලයක් ලෙස එම දික්කසාදය අවලංගු කර විවාහ සම්බන්ධතාවය දිගටම පවත්වා ගැනීමට තීරණය විය. ඉන් අනතුරුව, සමීප සම්බන්ධතාවය සඳහා තමන් තුළ විශේෂ ආශාවක් නොමැති බව පවසමින්, ඇය තම රාත්රී වාරය අත්හැරීමට කැමැත්ත පළ කළාය.
- සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය තම රාත්රී වාරය අත්හැරීමෙන් පසුවද, නබි ﷺ තුමා ඇය වෙත පැමිණීම නතර නොකළහ. එතුමා ඇය කෙරෙහි ආදරය, සෙනෙහස සහ සැලකිල්ල අඛණ්ඩව පෙන්වූහ.
- මෙම සියලු කරුණු මගින්, අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් ﷺ තම දිගුකාලීන සහකාරිය හා බිරිඳ වූ සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය කෙරෙහි ආදරය හා කරුණාවෙන් තොරව කටයුතු කළ බවට ඉදිරිපත් කරන සියලුම අදහස් සම්පූර්ණයෙන්ම ප්රතික්ෂේප වේ.
අල්ලාහ්ගේ සාමය, ආශීර්වාදය සහ කරුණාව නබි මුහම්මද් ﷺ තුමා සහ සව්දා (රළියල්ලාහු අන්හා) යන දෙපාර්ශ්වය මතම වේවා.
යොමු සටහන් සහ මූලාශ්ර (References and Notes)
[1] අත්-තිර්මිදි, අල්–ජාමි‘ (at-Tirmidhi, al-Jami’), අබූ ඛලීල් විසින් පරිවර්තනය කරන ලදී (රියාද්: මක්තබතු දාරුස්-සලාම්, 2007), හදීස් අංක 3040. අල්-අල්බානි විසින් මෙය සහීහ් (Sahih) ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත.
[2] ඉබ්නු සා‘ද්, අත්–තබකාතුල් කුබ්රා (Ibn Sa‘d, at-Tabaqat al-Kubra), (බේරූත්: දාරුල් කුතුබිල් ඉල්මිය්යා, 1990), 8 වන වෙළුම, පිටුව 43. අල්-අල්බානි විසින් ඉර්වාඋල් ගලීල් (Irwa’ al-Ghalil), 7 වන වෙළුම, පිටුව 147 හි මෙය සහීහ් මුර්සල් (Sahih Mursal) ලෙස සඳහන් කර ඇත.
[3] අබ්දුර් රස්සාක් අස්-සන්‘ආනි, අල්–මුසන්නෆ් (as-San‘ani, Abdur-Razzaq, al-Musannaf), (බේරූත්: අල්-මක්තබුල් ඉස්ලාමි, 1403 හිජ්රි), හදීස් අංක 10657. හයිතම්/අබූ හයිතම්ගේ වාර්තාව අනුව.
අල්-බයිහකී, අස්–සුනනුල් කුබ්රා (al-Baihaqi, Sunan al-Kubra), (බේරූත්: දාරුල් කුතුබිල් ඉල්මිය්යා, 2003), හදීස් අංක 13435. උර්වා (Urwah) ගේ වාර්තාව අනුව.
[4] අල්-අල්බානි, ඉර්වාඋල් ගලීල් (Irwa’ al-Ghalil), (බේරූත්: අල්-මක්තබුල් ඉස්ලාමි, 1985), 7 වන වෙළුම, පිටුව 147.
[5] අල්-කාරි, අලි බින් සුල්තාන්, මිර්කාතුල් මෆාතිහ් ෂර්හු මිෂ්කාතිල් මසාබීහ් (Mirqat al-Mafatih Sharh Mishkat al-Masabih), (බේරූත්: දාරුල් ෆික්ර්, 2002), 5 වන වෙළුම, පිටුව 2116.
[6] උස්මානි, මුහම්මද් තකී, තක්මිලතු ෆත්හුල් මුල්හිම් (Takmila Fath al-Mulhim), (බේරූත්: දාරුල් ඉහ්යාඋත් තුරාසිල් අරබි, 2006), 1 වන වෙළුම, පිටු 117-118.
[7] කතුවරයාගේ ඉදිරියේදී ප්රකාශයට පත් කිරීමට නියමිත ලිපිය වන “Were the wives of the Prophet dissatisfied with him?” (“නබි ﷺ තුමාගේ බිරියන් එතුමා කෙරෙහි අසතුටින් සිටියාද?”) හි විස්තර සඳහන් වේ.
[8] අල්-කිනනි, අල්–මුඛ්තසරුල් කබීර් ෆී සීරතිර් රසූල් (al-Mukhtasar al-Kabir fi Sirat ar-Rasul), (අම්මාන්: දාරුල් බෂීර්, 1993), පිටුව 92.
අල්-මක්රීසි, ඉම්තාඋල් අස්මා‘ (Imta‘ al-Asma‘), (බේරූත්: දාරුල් කුතුබිල් ඉල්මිය්යා, 1999), 6 වන වෙළුම, පිටුව 33.
ඉබ්නු අල්-මුලක්කන්, ගායතුස් සුල් ෆී ඛසායිසිර් රසූල් (Ghayat as-Sul fi Khasa’is ar-Rasul), (බේරූත්: දාරුල් බෂායිර්), පිටුව 119.
අද්-දියාර්බක්රි, තාරීඛුල් ඛමීස් ෆී අහ්වාලි අන්ෆාසි නෆීස් (Tarikh al-Khamis fi Ahwal Anfas Nafis), (බේරූත්: දාරු සාදිර්), 2 වන වෙළුම, පිටුව 65.
[9] මෙම දික්කසාද සිදුවීම සිදුවූයේ කුර්ආනයේ 66:3 වන වාක්යයේ සඳහන් මී පැණි සිදුවීමේ පසුබිම තුළය (එය සිදු වූයේ හිජ්රි 9 වන වර්ෂයේදීය). බලන්න: අද්-දියාර්බක්රි, තාරීඛුල් ඛමීස් ෆී අහ්වාලි අන්ෆාසි නෆීස්, 2 වන වෙළුම, පිටුව 122.
[10] ඉබ්නු සා‘ද්, අත්–තබකාතුල් කුබ්රා, 8 වන වෙළුම, පිටුව 43.
[11] අල්-අස්කලානි, ඉබ්නු හජර්, තහ්දීබුත් තහ්දීබ් (Tahdhib at-Tahdhib), (හයිද්රාබාද්: දායිරා මාරිෆ් අන්-නිසාමියා, 1326 හිජ්රි), 9 වන වෙළුම, පිටු 366-367.
[12] අබූ දාවූද් අස්-සිජිස්තානි, අස්–සුනන් (as-Sunan), හදීස් අංක 2135. යාසර් කාදි සහ නාසිරුද්දීන් අල්-ඛත්තාබ් විසින් පරිවර්තනය කරන ලදී (රියාද්: මක්තබතු දාරුස්-සලාම්, 2008). අල්-අල්බානි විසින් මෙය හසන් සහීහ් (Hasan Sahih) ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත.
[13] අද්-දාරකුත්නි, අස්–සුනන් (ad-Daraqutni, as-Sunan), (බේරූත්: අර්-රිසාලා, 2004), හදීස් අංක 3735-3736.
තවද අහ්මද් හසන්ගේ සුනන් අබූ දාවූද් පරිවර්තනය (නවදිල්ලි: කිතාබ් භවන්, 1990), හදීස් අංක 2130 බලන්න. එහි “ස්පර්ශ කිරීම” යන වචනය වෙනුවට “විවාහමය සමීප සම්බන්ධතාවය” යන අර්ථය දෙන වචනය භාවිතා කිරීම සුදුසු ලෙස සිදු කර ඇත.
[14] අද්-දියාර්බක්රි, තාරීඛුල් ඛමීස් ෆී අහ්වාලි අන්ෆාසි නෆීස්, 2 වන වෙළුම, පිටුව 122.
[15] අල්-බුහාරි, අස්–සහීහ් (al-Bukhari, as-Sahih), මුහම්මද් මුහ්සින් ඛාන් විසින් පරිවර්තනය කරන ලදී (රියාද්: දාරුස්සලාම්, 1997), හදීස් අංක 6972.
[16] අල්-අස්කලානි, ඉබ්නු හජර්, ෆත්හුල් බාරි (Fath al-Bari), (බේරූත්: දාරුල් ෆික්ර්, 1379 හිජ්රි), 9 වන වෙළුම, පිටුව 380.
